Schijnzelfstandigheid en de Wet DBA: wat geldt er in 2026?
Handhaving van de Wet DBA, boetes, modelovereenkomsten en wat er verandert — bijgewerkt augustus 2026.
Kort antwoord
Sinds 1 januari 2026 handhaaft de Belastingdienst de Wet DBA volledig. In 2026 worden er geen verzuimboetes opgelegd voor schijnzelfstandigheid, maar wél vergrijpboetes als er sprake is van opzet of grove schuld. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven uiterlijk tot 2029 geldig — de variant 'geen werkgeversgezag' vervalt op 1 juni 2026. Belangrijk: een modelovereenkomst geeft geen garantie meer. De feitelijke werkrelatie is doorslaggevend.
Wet DBA in 2026
| Onderwerp | Stand augustus 2026 |
|---|---|
| Handhaving | Volledig sinds 1 januari 2026 |
| Verzuimboetes | Worden in 2026 niet opgelegd |
| Vergrijpboetes | Wel mogelijk bij opzet of grove schuld |
| Modelovereenkomsten | Bestaande goedgekeurde modellen geldig tot uiterlijk 2029 |
| Model 'geen werkgeversgezag' | Vervalt op 1 juni 2026 |
| Waarde modelovereenkomst | Geen garantie meer — de praktijk telt |
| Nieuwe wetgeving | Zelfstandigenwet aangekondigd (maart 2026) |
Step-by-step
- 1
Begrijp wat schijnzelfstandigheid is
Het gaat om een samenwerking die op papier een opdracht is, maar in de praktijk een dienstverband. De kern is gezag: bepaalt de opdrachtgever hoe, waar en wanneer je werkt, ben je ingebed in de organisatie, en moet je het werk persoonlijk uitvoeren? Dan lijkt het op een arbeidsovereenkomst, ongeacht wat het contract zegt.
- 2
Weet dat de praktijk zwaarder weegt dan het contract
Dit is de belangrijkste verschuiving. Een goedgekeurde modelovereenkomst was jarenlang een vorm van zekerheid; dat is het niet meer. De Belastingdienst kijkt naar hoe er feitelijk gewerkt wordt. Een perfect contract dat niet overeenkomt met de dagelijkse gang van zaken beschermt je niet.
- 3
Ken de boetesituatie in 2026
Sinds 1 januari 2026 wordt volledig gehandhaafd. In 2026 legt de Belastingdienst geen verzuimboetes op voor schijnzelfstandigheid. Vergrijpboetes kunnen wél worden opgelegd als er sprake is van opzet of grove schuld — bijvoorbeeld bij structurele, bewuste constructies. Naheffingen staan hier los van en kunnen wel degelijk volgen.
- 4
Controleer je modelovereenkomsten op vervaldatum
Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven uiterlijk tot 2029 geldig, maar het model gebaseerd op 'geen werkgeversgezag' vervalt op 1 juni 2026. Werk je daarmee, controleer dan welk model je gebruikt en wanneer het afloopt.
- 5
Versterk je positie als échte ondernemer
De praktische verdediging is aantoonbaar ondernemerschap: meerdere opdrachtgevers, eigen gereedschap en materiaal, eigen tarieven, eigen risico, eigen inschrijving en — heel concreet — een eigen website waarop je je diensten aanbiedt. Wie voor één opdrachtgever werkt zonder eigen zichtbaarheid, staat er zwakker voor.
- 6
Houd de nieuwe wetgeving in de gaten
In maart 2026 is aangekondigd dat het verduidelijkingsdeel van de VBAR wordt ingetrokken en dat er in plaats daarvan een Zelfstandigenwet komt met duidelijker regels. Dit dossier is dus nog niet uitgekristalliseerd — controleer de actuele stand voordat je je werkwijze aanpast.
Tips en aanbevelingen
- ▸Dit dossier verandert snel. De informatie hier is gecontroleerd in augustus 2026 — raadpleeg de Belastingdienst of KVK voor de actuele stand.
- ▸Meerdere opdrachtgevers is het sterkste signaal van echt ondernemerschap. Werk je vrijwel volledig voor één partij, dan is dat het eerste waar naar gekeken wordt.
- ▸Een eigen website met je eigen diensten en tarieven is bescheiden maar reëel bewijs dat je een onderneming drijft en niet feitelijk in dienst bent.
Common questions
Worden er in 2026 boetes opgelegd voor schijnzelfstandigheid?
+−
De Belastingdienst legt in 2026 geen verzuimboetes op voor schijnzelfstandigheid. Vergrijpboetes zijn wél mogelijk als er sprake is van opzet of grove schuld. Daarnaast kunnen naheffingen worden opgelegd, en die staan los van de boetevraag — 'geen boete' betekent dus niet 'geen gevolgen'.
Is mijn modelovereenkomst nog geldig?
+−
Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven uiterlijk tot 2029 geldig, met één belangrijke uitzondering: het model op basis van 'geen werkgeversgezag' vervalt op 1 juni 2026. Belangrijker is dat een modelovereenkomst geen garantie meer biedt — de feitelijke werkrelatie is doorslaggevend geworden.
Hoe voorkom ik dat ik als schijnzelfstandige word gezien?
+−
Door aantoonbaar te werken als ondernemer: meerdere opdrachtgevers, eigen tarieven, eigen materiaal, vrijheid in hoe en wanneer je het werk uitvoert, en eigen zichtbaarheid zoals een website waarop je je diensten aanbiedt. Eén opdrachtgever, vaste werktijden en een werkplek in de organisatie zijn de signalen die de andere kant op wijzen.
Verandert er nog iets aan de wetgeving?
+−
Ja. In maart 2026 is aangekondigd dat het verduidelijkingsdeel van de VBAR wordt ingetrokken en vervangen door een nieuwe Zelfstandigenwet met duidelijker regels. Wat daar precies in komt te staan is op het moment van schrijven nog niet vastgesteld.